ALES'e Nasıl Çalışılır? Sayısal ve Sözel İçin Strateji Rehberi

ALES'e çalışan adayların çoğu işe yanlış yerden başlıyor: konu kitabı alıp baştan sona okumaya girişiyor. Oysa ALES lise ya da lisans müfredatını sormuyor. Ölçtüğü şey akıl yürütme — sayısal muhakeme, mantıksal çıkarım, sözel ilişki kurma ve paragraf yorumlama. Bu fark, hazırlık stratejisini baştan aşağı değiştirir.

Bu yazıda ALES'e hangi sırayla çalışılacağını, iki bölümü nasıl dengeleyeceğinizi ve 150 dakikayı nasıl bölüştüreceğinizi anlatıyoruz.

Önce puan türünüzü belirleyin — çalışma planı buradan çıkar

ALES tek bir puan üretmez. Sayısal ve sözel netleriniz farklı ağırlıklarla birleştirilerek sayısal ağırlıklı, sözel ağırlıklı ve eşit ağırlıklı puan türleri oluşur. Hangi programın hangi puan türünü istediği o programın ilanında yazar.

Bu, hazırlığın ilk adımını belirler:

• Hedeflediğiniz programın ilanını bulun ve istenen puan türünü not edin.
• Puan türü sayısal ağırlıklıysa çalışma bütçenizin çoğunu sayısal bölüme ayırın; sözel bölümü tamamen bırakmak yerine "kayıp vermeyecek" seviyede tutun.
• Birden fazla program hedefliyorsanız ve puan türleri farklıysa, eşit ağırlıklı bir plan daha güvenlidir.

Puan türlerinin katsayılarını ve geçerlilik süresini her başvuru döneminde ÖSYM'nin yayımladığı güncel kılavuzdan doğrulayın; bu değerler yıllar içinde değişebiliyor.

ALES'in yapısı: 100 soru, 150 dakika

Soru başına ortalama 90 saniye düşüyor. Bu, ALES'te bilgiden çok hızın belirleyici olduğu anlamına gelir: takıldığınız tek bir soru, üç sorunun süresini yiyebilir.

Yanlışlar cezalıdır — 4 yanlış 1 doğruyu götürür. Netinizi hesaplamak için ALES net hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Sayısal bölüme nasıl çalışılır?

Sayısal bölüm ileri matematik sormaz; temel işlem yetkinliği ve problem kurma üzerine kuruludur. Sıralama önerimiz:

1. Temel işlem hızını sabitleyin. Dört işlem, oran-orantı, yüzde, kesir. Bu blokta yavaşlık, sonraki her soruya bulaşır.
2. Problem tiplerini tanıyın. Yaş, hız, işçi, karışım, kâr-zarar problemleri ALES'te sınırlı sayıda kalıpla döner. Kalıbı tanıdığınız anda çözüm süresi yarıya iner.
3. Sayısal mantık ve seri sorularına ayrı zaman ayırın. Bunlar müfredatta olmayan, yalnızca pratikle gelişen tiplerdir.
4. Tablo-grafik yorumlamayı ihmal etmeyin. Görece kolay ve hızlı net kaynağıdır; çoğu aday zaman bittiği için bu soruları boş bırakır.

Sözel bölüme nasıl çalışılır?

Sözel bölümün ağırlık merkezi paragraftır. Kelime bilgisi yardımcıdır ama tek başına net getirmez.

• Günlük paragraf çözün. Az sayıda ama her gün — sözel beceri seyrek ve yoğun çalışmayla değil, düzenli tekrarla gelişir.
• Anadüşünce, yardımcı düşünce ve çıkarım sorularını ayırt edin. Bu üç tip farklı okuma biçimi ister; hangisinde hata yaptığınızı bilmeden çözüm sayısını artırmak işe yaramaz.
• Sözel mantık sorularını şemalaştırın. Kâğıt üzerinde küçük bir tablo kurmak, aynı soruyu zihinden çözmeye çalışmaktan hem hızlı hem güvenlidir.
• Sözcükte anlam sorularını bağlamdan öğrenin. Listeden ezberlenen kelime, paragrafta tanınmıyorsa net getirmez.

150 dakikayı nasıl bölüştürmeli?

Sınav salonunda işe yarayan basit bir kural: iki tur.

• Birinci tur (~110 dakika): Bakar bakmaz çözebildiğiniz soruları hallederek ilerleyin. Bir soruda 90 saniyeyi aştıysanız işaretleyip geçin.
• İkinci tur (~40 dakika): İşaretlediklerinize dönün. Burada eleme yapabildiklerinizi cevaplayın, hiçbir seçeneği eleyemediklerinizi boş bırakın.

4 yanlış 1 net götürdüğü için, eleme yapamadığınız soruda rastgele işaretlemenin beklenen değeri sıfırdır. İki seçeneği elediğinizde işaretlemek kârlı hâle gelir.

Deneme stratejisi: çözmek değil, analiz etmek

Deneme bir ölçüm aracıdır; sona bırakılırsa ölçemez.

• Haftada en az bir tam deneme çözün ve mutlaka süre tutarak çözün. Evde esnetilen süre, salonda esnemez.
• Deneme sonrası netinizi hesaplayın ve hata tipini ayırın: bilgi eksiği mi, dikkat mi, süre mi? Üçü farklı çözüm ister.
• Aynı hata tipi iki denemede tekrar ediyorsa, o hafta programınızı ona göre değiştirin. Yöntem için deneme sınavı analizi nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.

Haftalık saatinizi ve bölüm bazlı seviyenizi girip 7 günlük bir plan çıkarmak için çalışma programı oluşturucu aracını kullanabilirsiniz.

Kaç net hedeflemeli?

Bunun tek bir cevabı yok: gereken puan hedeflediğiniz programın ilanında yazar ve ÖSYM ham puanı o dönem sınava giren tüm adaylara göre standartlaştırır. Yani aynı net, sınavın zor geçtiği bir dönem daha yüksek puan getirir.

Pratikte işe yarayan yaklaşım şudur: hedef programın geçmiş yıllarda istediği asgari puanı bulun, ona bir tampon ekleyin ve hedefinizi net olarak değil "şu bölümde şu kadar doğru, şu kadar az yanlış" olarak tanımlayın. Yanlış azaltmak, doğru artırmaktan çoğu zaman daha hızlı sonuç verir.

ALES hazırlığında sık yapılan hatalar

• Konu kitabını baştan sona okumak. ALES müfredat sormaz; zaman soru çözerek geçmeli.
• Puan türünü göz ardı edip iki bölümü eşit çalışmak. Hedefiniz sayısal ağırlıklıysa sözelde harcanan fazladan zaman puanınıza az yansır.
• Süre tutmadan deneme çözmek. ALES'te en sık kayıp bilgi eksiği değil, zamana yetişememektir.
• Emin olmadığı soruyu işaretlemek. 4 yanlış 1 net götürür.
• Geçerlilik süresini kontrol etmemek. Elinizdeki puan başvuru tarihinde geçerli olmayabilir.
• Tek bir programa göre plan yapıp sonra hedef değiştirmek. Puan türü değişirse çalışma dağılımınız da değişmeli.